Panik atak, aniden başlayan ve birkaç dakika içinde zirveye ulaşan yoğun korku ya da bunaltı nöbetidir. Yaşayan kişi çoğunlukla “kalp krizi geçiriyorum”, “bayılacağım” “kontrolü kaybediyorum” ya da “ölüyorum” hissine kapılır. Bu his son derece gerçek ve korkutucu hissettirse de panik atak tıbbi anlamda tehlikeli değildir ve sıklıkla acil servise götürtür.
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Panik atağın en sık görülen belirtileri şunlardır:
- Çarpıntı veya hızlı kalp atışı
- Nefes darlığı veya boğulma hissi
- Göğüs ağrısı veya sıkışma
- Baş dönmesi, sersemlik
- Uyuşma veya karıncalanma
- Terleme, titreme
- Bulantı
- Gerçek dışılık hissi (sanki rüyadaymış gibi)
- Kontrolü kaybetme ya da “çıldırıyorum” korkusu
Bu belirtilerin tamamı aynı anda ortaya çıkmayabilir. Kimi insanlarda yalnızca 3-4 belirti görülür; bu yine de panik atak tanısı için yeterlidir.
Panik Atak Ne Kadar Sürer?
Panik atak genellikle 5-30 dakika sürer. En yoğun his ilk 10 dakika içinde yaşanır ve ardından yavaş yavaş azalır. Uzun sürmesi nedeniyle kişi bazen “bu hiç geçmeyecek” hissine kapılabilir; ancak panik ataklar her zaman kendiliğinden sonlanır.
Panik Atak Neden Olur?
Panik atağın tam nedeni henüz tam olarak aydınlatılamamış olsa da birkaç temel etken bilinmektedir:
Biyolojik etkenler: Beynin tehlike algılama merkezi olan amigdala, gerçek bir tehdit olmadığı hâlde “tehlike” sinyali verir. Bu, vücudu savaş ya da kaç moduna sokar; adrenalin salgılanır, kalp hızlanır, kas gerilimi artar.
Psikolojik etkenler: Uzun süreli stres, travma, aşırı kaygı eğilimi ve kontrol ihtiyacı panik atağa zemin hazırlayabilir.
Tetikleyiciler: Kalabalık ortamlar, kapalı alanlar, sıcak, havasızlık, uçak yolculuğu, yorgunluk, aşırı kafein tüketimi veya uyku yoksunluğu tetikleyici olabilir. Ancak panik ataklar zaman zaman hiçbir tetikleyici olmadan, tam istirahat hâlindeyken de ortaya çıkabilir.
Panik Atak mı, Kalp Krizi mi?
Bu iki durum birbiriyle sık sık karıştırılır. Genel ayrım şudur: Kalp krizi sırasında göğüs ağrısı genellikle sol kola, çeneye veya sırta yayılır ve fiziksel eforla artar. Panik atakta ise ağrı genellikle göğüste lokalize kalır ve dinlenmekle azalmaz ya da artmaz.
Bununla birlikte şüphe duyduğunuzda mutlaka bir hekime başvurun. İlk panik atağını yaşayan birinin kardiyoloji uzmanına muayene olması her zaman önerilir, tanı kardiyolojik değerlendirmeden sonra koyulmalıdır.
Panik Atak Esnasında Ne Yapmalı?
Panik atak anında uygulanabilecek bazı teknikler belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir:
4-7-8 Nefes Tekniği: 4 saniye burundan nefes alın, 7 saniye tutun, 8 saniyede ağızdan yavaşça verin. Bu teknik sinir sistemini sakinleştirir.
Zemini hissedin: Ayaklarınızı yere basın, etrafınızdaki 5 şeyi sayın. Bu, “şimdiki ana” dönmenizi sağlar.
Kendinize şunu söyleyin: “Bu bir panik atak. Geçecek. Tehlikede değilim.” Bu cümle, beynin tehlike alarmını kapatmaya yardımcı olur.
Kaçmayın: Panik atak sırasında ortamdan kaçmak kısa vadede rahatlatsa da uzun vadede fobik kaçınmayı pekiştirir.
Panik Bozukluğu Nedir?
Panik ataklar tekrarlanmaya başlar ve kişi “bir daha olacak mı?” kaygısıyla yaşamını kısıtlamaya başlarsa bu durum panik bozukluğuna dönüşür. Kişi metroya binmekten, alışveriş merkezine gitmekten, yalnız kalmaktan kaçınabilir. Bu aşamada mutlaka profesyonel destek alınmalıdır.
Panik Atak Tedavi Edilebilir Mi?
Evet, panik bozukluğu tedaviye oldukça iyi yanıt veren bir hastalıktır. İki temel tedavi yaklaşımı vardır:
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Panik atağı tetikleyen düşünce kalıplarını ve kaçınma davranışlarını ele alır. Araştırmalar BDT’nin panik bozukluğunda çok etkili olduğunu göstermektedir.
İlaç tedavisi: Antidepresan ilaçlar (özellikle SSRI grubu) panik atakların sıklığını ve şiddetini önemli ölçüde azaltır. İlaç tedavisi genellikle en az 6-12 ay sürer.
Çoğu hastada ilaç ve terapi kombinasyonu en iyi sonucu verir.
Ne Zaman Psikiyatriste Başvurmalıyım?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa bir psikiyatrist ile görüşmenizi öneririm:
- Ayda birden fazla panik atak geçiriyorsanız
- Panik atak korkusuyla hayatınızı kısıtlamaya başladıysanız
- Belirtiler iş, sosyal yaşam veya ilişkilerinizi etkiliyorsa
- Kendi kendinize yönetmekte zorlanıyorsanız
Panik bozukluğu tedavi edilmeden uzun süre devam ettiğinde agorafobi, depresyon veya madde kullanımı gibi ek sorunlara zemin hazırlayabilir. Erken müdahale her zaman daha iyi sonuç verir.
Uzm. Dr. İbrahim Söylemez Psikiyatrist & Psikoterapist, Bakırköy / İstanbul Randevu için: +90 552 799 24 60
Bu makale Psikiyatri Uzmanı Dr. İbrahim Söylemez tarafından hazırlanmıştır.
Makaledeki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için uzman değerlendirmesi gereklidir. Psikiyatrik belirtiler yaşıyorsanız profesyonel destek almanız önerilir.